MOLIYAVIY INKLYUZIYA VA IJTIMOIY TENGLIK OʻRTASIDAGI OʻZARO BOGʻLIQLIKNI ANIQLASHGA ILMIY METODOLOGIK YONDASHUVLAR

Mualliflar

  • Xakimov Ziyodulla Axmadovich Xalqaro Nordik universiteti Sanoatni boshqarish va raqamli texnologiyalar kafedrasi professori, i.f.d. https://orcid.org/0000-0002-5063-6942
  • Adashaliyev Baxtiyorjon Valisher oʻgʻli Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “Buxgalteriya hisobi” kafedrasi katta oʻqituvchisi, PhD.

DOI:

https://doi.org/10.55439/EIT/vol13_iss6/753

Kalit so‘zlar:

moliyaviy inklyuziya, ijtimoiy tenglik, hududiy tafovut, raqamli moliya, Gini koeffitsienti, ko‘p omilli tahlil, komponentlar tahlili, gender tafovuti, indekslash.

Abstrak

Maqolada moliyaviy inklyuziya va ijtimoiy tenglik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ko‘p omilli tahlil usullari asosida tadqiq etildi. Tadqiqot doirasida SARMA metodologiyasiga tayangan holda integral indeks shakllantirildi hamda asosiy komponentlar tahlili (PCA) orqali ta’sir etuvchi omillar aniqlandi. Global Findex va Jahon banki ma’lumotlari asosida Markaziy Osiyo mamlakatlarida moliyaviy inklyuziyaning hududiy xususiyatlari baholandi.

Tahlil natijasida hududlar kesimidagi tafovutlar, gender tengsizligi hamda turli daromad guruhlari o‘rtasidagi farqlar aniqlandi. Shuningdek, mintaqalarda moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasi bilan raqamli kirish imkoniyatlari o‘rtasidagi nomutanosibliklar ochib berildi va ularni kamaytirishga qaratilgan institutsional hamda siyosiy chora-tadbirlar taklif etildi.

Olingan natijalar ijtimoiy tenglikni ta’minlashga qaratilgan davlat siyosati va moliyaviy inklyuziyani rivojlantirish strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega.

Bibliografik manbalar

World Bank. (2024). Poverty, Prosperity, and Planet Report 2024: Pathways Out of the Polycrisis. Washington, DC: World Bank. doi:10.1596/978-1-4648-2123-3. https://www.worldbank.org/en/publication/poverty-prosperity-and-planet-report

World Bank. (2025). The Global Findex Database 2025: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience. Washington, DC: World Bank. https://www.worldbank.org/en/publication/globalfindex

Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., & Ansar, S. (2022). The Global Findex Database 2021: Financial Inclusion, Digital Payments, and Resilience in the Age of COVID-19. Washington, DC: World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1897-4

FinDev Gateway. (2025). Financial Inclusion: A Global Overview. https://www.findevgateway.org/region/financial-inclusion-global-overview

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. https://sdgs.un.org/2030agenda

Sarma, M. (2015). Measuring financial inclusion. Economics Bulletin, 35(1), 604-611. https://ideas.repec.org/a/ebl/ecbull/eb-14-00854.html

Sarma, M. (2012). Index of Financial Inclusion – A measure of financial sector inclusiveness. Berlin Working Papers on Money, Finance, Trade and Development, Working Paper No. 07/2012. https://ideas.repec.org/p/mtf/wpaper/1207.html

Cámara, N., & Tuesta, D. (2014). Measuring Financial Inclusion: A Multidimensional Index. BBVA Research Working Paper No. 14/26. https://www.bbvaresearch.com/wp-content/uploads/2014/09/WP14-26_Financial-Inclusion.pdf

Amidžić, G., Massara, A., & Mialou, A. (2014). Assessing Countriesʼ Financial Inclusion Standing – A New Composite Index. IMF Working Paper WP/14/36. https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2014/wp1436.pdf

Park, C. Y., & Mercado, R. (2018). Financial Inclusion: New Measurement and Cross-Country Impact Assessment. ADB Economics Working Paper Series No. 539. https://www.adb.org/publications/financial-inclusion-new-measurement-cross-country-impact-assessment

Pesqué-Cela, V., Tian, L., Luo, D., Tobin, D., & Kling, G. (2021). Defining and measuring financial inclusion: A systematic review and confirmatory factor analysis. Journal of International Development, 33(2), 316-341. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/jid.3524

Omar, M. A., & Inaba, K. (2020). Does financial inclusion reduce poverty and income inequality in developing countries? A panel data analysis. Journal of Economic Structures, 9(1), 37. https://journalofeconomicstructures.springeropen.com/articles/10.1186/s40008-020-00214-4

Polloni-Silva, E., da Costa, N., Moralles, H. F., & Neto, M. S. (2021). Does Financial Inclusion Diminish Poverty and Inequality? A Panel Data Analysis for Latin American Countries. Social Indicators Research, 158, 889-925. https://link.springer.com/article/10.1007/s11205-021-02730-7

Osakwe, P. N., & Solleder, O. (2023). Wealth Distribution, Income Inequality and Financial Inclusion: A Panel Data Analysis. UNCTAD Working Paper No. 4. https://unctad.org/publication/wealth-distribution-income-inequality-and-financial-inclusion-panel-data-analysis

Gini, C. (1912). Variabilità e mutabilità: contributo allo studio delle distribuzioni e delle relazioni statistiche. Bologna: Tipografia di Paolo Cuppini.

Hasell, J. (2023). Measuring inequality: what is the Gini coefficient? Our World in Data. https://ourworldindata.org/what-is-the-gini-coefficient

Jolliffe, I. T., & Cadima, J. (2016). Principal component analysis: a review and recent developments. Philosophical Transactions of the Royal Society A, 374(2065), 20150202. https://doi.org/10.1098/rsta.2015.0202

World Bank. (2024). Poverty and Inequality Platform. https://pip.worldbank.org/

IMF. (2023). The Anatomy of the Financial Inclusion Gap in the Caucasus and Central Asia. IMF Working Papers 2023/109. https://www.elibrary.imf.org/view/journals/001/2023/109/article-A001-en.xml

IFC. (2024). IFC Increases Impact in Central Asia with Strong Investments in Fiscal Year 2024. https://www.ifc.org/en/pressroom/2024/ifc-increases-impact-in-central-asia-with-strong-investments-in-fiscal-year-2024

IFAD. (2024). PRIME Migrant Contributions for Development: Central Asia - Uzbekistan. https://www.ifad.org/documents/d/latest/cfp_uzbekistan_eng

Chakravarty, S. R., & Pal, R. (2013). Financial inclusion in India: An axiomatic approach. Journal of Policy Modeling, 35(5), 813-837. https://doi.org/10.1016/j.jpolmod.2012.12.007

Hussain, S., Rehman, A. U., Ullah, S., Waheed, A., & Hassan, S. (2024). Financial Inclusion and Economic Growth: Comparative Panel Evidence from Developed and Developing Asian Countries. SAGE Open, 14(1). https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/21582440241232585

UN DESA. (2025). The Sustainable Development Goals Report 2025. https://unstats.un.org/sdgs/report/2025/

Asian Development Bank. (2024). Key Indicators for Asia and the Pacific 2024. https://www.adb.org/publications/key-indicators-asia-and-pacific-2024

Downloads

Nashr qilingan

2025-12-31

Qanday qilib iqtibos keltirish mumkin

Xakimov Ziyodulla Axmadovich, & Adashaliyev Baxtiyorjon Valisher oʻgʻli. (2025). MOLIYAVIY INKLYUZIYA VA IJTIMOIY TENGLIK OʻRTASIDAGI OʻZARO BOGʻLIQLIKNI ANIQLASHGA ILMIY METODOLOGIK YONDASHUVLAR. Economics and Innovative Technologies, 13(6), 13–22. https://doi.org/10.55439/EIT/vol13_iss6/753

Nashr

Bo'lim

Ижтимоий сиёсат ва аҳоли бандлиги