СОЛИҚ ТАҲЛИЛИ МЕТОДОЛОГИЯСИНИ СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ АСОСИДА ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

Authors

  • Абдуллаев Аброр Бозарбоевич Тошкент давлат иқтисодиёт университети Молиявий таҳлил кафедраси доценти, PhD. https://orcid.org/0000-0001-8981-6708

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.24101624

Abstract

Мақолада рақамли иқтисодиёт шароитида солиқ таҳлили методологиясини сунъий интеллект технологиялари асосида такомиллаштиришнинг назарий -методологик асослари тадқиқ этилган. Солиқ муносабатларининг мураккаблашуви, ахборот оқимларининг жадаллашуви ва солиқ тушумларига таъсир этувчи омилларнинг кўп қирралилиги анъанавий таҳлил усулларини машинали ўқитиш, катта маълумотлар (Big Data) таҳлили ва нейрон тармоқлар билан интеграциялаш заруратини юзага келтирмоқда. Тадқиқот концептуал -методологик хусусиятга эга бўлиб, тизимли ёндашув, қиёсий таҳлил ва концептуал моде ллаштириш усулларига асосланган. Мақолада солиқ таҳлилининг анъанавий ва интеллектуал ёндашувлари қиёсий баҳоланган, беш босқичли интеграциялашган методологик модель, солиқ тушумларини кўп омилли эконометрик баҳолаш ва прогнозлаш тузилмаси, прогноз аниқлигини баҳолаш мезонлари ҳамда автоэнкодер алгоритмига асосланган солиқ хавфларини аниқлаш ёндашуви таклиф этилган. Таклиф этилаётган методология солиқ таҳлилини ретроспектив баҳолаш воситасидан прогнозли ва рискка йўналтирилган бошқарув воситасига айлантиришга хизмат қилади.
Keywords солиқ таҳлилиметодологиясунъий интеллектмашинали ўқитишкатта маълумотларнейрон тармоқларомилли таҳлилсолиқ тушумларини прогнозлашсолиқ хавфларисолиқ маъмуриятчилиги

References

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 14 октябрдаги ПҚ-358-сон «Сунъий интеллект технологияларини 2030 йилга қадар ривожлантириш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарори.

Musgrave R.A., Musgrave P.B. Public Finance in Theory and Practice. 5th ed. New York: McGraw-Hill, 1989.

Mirrlees J.A. An Exploration in the Theory of Optimum Income Taxation // The Review of Economic Studies. 1971. Vol. 38, No. 2. P. 175–208.

Aslett J., González G., Hamilton S., Pecho M. Tax Administration: Essential Analytics for Compliance Risk Management. IMF Technical Notes and Manuals. Washington, DC: International Monetary Fund, 2024.

Aslett J., Hamilton S., Gonzalez I., Hadwick D., Hardy M.A. Understanding Artificial Intelligence in Tax and Customs Administration. IMF Technical Notes and Manuals. Washington, DC: International Monetary Fund, 2024.

Lee C. Deep Learning-Based Detection of Tax Frauds: An Application to Property Acquisition Tax // Data Technologies and Applications. 2022. Vol. 56, No. 3. P. 329–341. DOI: 10.1108/DTA-06-2021-0134.

OECD. Governing with Artificial Intelligence: The State of Play and Way Forward in Core Government Functions. Paris: OECD Publishing, 2025. DOI: 10.1787/795de142-en.

OECD. Tax Administration Digitalisation and Digital Transformation Initiatives. Paris: OECD Publishing, 2025.

Papadimitriou D., Giannopoulos V., Dimitropoulos P., Nikolaidis V., Stavroyiannis S., Dimitrakopoulos P. Artificial Intelligence and Machine Learning Approaches for Tax Fraud Detection: A Systematic Literature Review and Research Agenda // Journal of Risk and Financial Management. 2026. Vol. 19, No. 9. Article 673. DOI: 10.3390/jrfm19090673.

Fayziyeva N. Modeling and Forecasting of Tax Revenue to the Budget for Profit in the Republic of Uzbekistan // ICFNDS 2021: The 5th International Conference on Future Networks and Distributed Systems. New York: ACM, 2021. DOI: 10.1145/3508072.3508153.

Yakubov M., Turgunov A., Jamalova G. Use of Mathematical Model of Artificial Neural Network for Current Forecasting of Tax Base of Region // E3S Web of Conferences. 2023. Vol. 401. Article 02062. DOI: 10.1051/e3sconf/202340102062.

Narmanov U., Vakhabov A., Narmanov O., Rejapov Kh., Alimova G., Maqsudov A. Prospects of Using Neural Network Models for Forecasting Tax Revenues // Trends in Sustainable Computing and Machine Intelligence (ICTSM 2025). Lecture Notes in Networks and Systems. Vol. 1755. Cham: Springer, 2026. P. 323–334. DOI: 10.1007/978-3-032-13177-5_25.

Musagaliev A.J. Issues of Improving the Implementation of Tax Control when Managing Tax Risks and Tax Audits // European Business & Management. 2024. Vol. 10, No. 2. P. 16–21. DOI: 10.11648/j.ebm.20241002.11.

Downloads

Published

2026-10-31

How to Cite

Абдуллаев, А. Б. (2026). СОЛИҚ ТАҲЛИЛИ МЕТОДОЛОГИЯСИНИ СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ АСОСИДА ТАКОМИЛЛАШТИРИШ. Economics and Innovative Technologies, 14(5), 163–180. https://doi.org/10.5281/zenodo.24101624

Issue

Section

Солиқ ва солиққа тортиш. Суғурта иши