CHAKANA SAVDO KORXONALARINING IJTIMOIY-IQTISODIY SAMARADORLIGINI TAVSIFLOVCHI KO‘RSATKICHLARIGA INNOVATSIYALAR DIFFUZIYASINING TA’SIRINI BAHOLASH VA TAHLIL QILISH

Authors

DOI:

https://doi.org/10.55439/EIT/vol13_iss6/761

Keywords:

innovatsiyalar tarqalishi, raqamli transformatsiya, sun'iy intellektni qabul qilish, chakana faoliyat, operatsion samaradorlik, rentabellik, texnologik integratsiya.

Abstract

Ushbu maqola, innovatsiyalar tarqalishi, ayniqsa, texnologik vositalardan (masalan, sun'iy intellekt, mashina o‘rganish) foydalanishning ortib borishi va raqamli transformatsiyaning chakana tadbirkorlikda qanday integratsiya qilinib, operatsion samaradorlikni oshirishi haqida baholaydi. Chakana tadbirkorliklar, o‘z faoliyatini yaxshilashga intilib, yangi innovatsion modellarni bozordagi raqobatbardoshlikni oshirish va ichki jarayonlarni soddalashtirish uchun tobora ko‘proq e’tibor qaratmoqdalar. Keng qamrovli ma’lumotlar tahliliga asoslanib, biz innovatsiyalar tarqalishining bevosita ta’sirlarini regressiya tahlili va AHP modellarini birlashtirish orqali o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ldik. Shu tariqa, mazkur tadqiqot 2019-2024 yillarda to‘plangan ma’lumotlar asosida kompleks tahlil uchun empirik dalillarni taqdim etishni maqsad qilgan. Biz regressiya natijalariga AHP modellarini qo‘lladik va so‘rovnomalar ma’lumotlarini tahlil qilib, turli ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlar uchun modelning zaruriy taxminlarini aniqladik. Regressiya natijalari va so‘rov, bozor va iqtisodiy ma’lumotlar asosida olingan AHP baholashlariga asoslanib, turli chakana ko‘rsatkichlar uchun modelning zaruriy parametrlarini belgiladik. Raqamli vositalardan foydalanishning chakana faoliyatni yaxshilash strategiyasi sifatida ahamiyati katta ekanligi aniqlangan bo‘lsa-da, iste’molchi xulq-atvori, operatsion xarajatlar yoki inventarizatsiya boshqaruvi bo‘yicha sezilarli korrelyatsiyalar topilmadi. Innovatsiyalarni qabul qilish va rentabellik o‘rtasida, ayniqsa yirik xalqaro chakana tarmoq tadbirkorliklari uchun sezilarli bog‘lanish mavjudligi aniqlangan. Tadqiqot raqamli vositalarning chakana tadbirkorliklar uchun ijtimoiy-iqtisodiy ta’sirlarini chuqur tushunishga yordam beradi va texnologiyani samaradorlikni oshirish uchun qanday qo‘llash mumkinligi kabi keng qamrovli qo‘llaniladigan sohalarni muhokama qiladi. Ushbu tadqiqotning sanoat evolyutsiyasi kontekstida texnologik yechimlarni qanday integratsiya qilish va chakana strategiyalarni qanday optimallashtirish bo‘yicha amaliyotchilar va siyosatchilar uchun ta’sirlarini o‘rganish maqsad qilingan.

References

Pantano, E., Priporas, C. V., Sorace, S., & Iazzolino, G. (2017). Does innovation-orientation lead to retail industry growth? Empirical evidence from patent analysis. Journal of Retailing and Consumer Services, 39, 135-142. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2017.08.004

Greenhalgh, T., Robert, G., Macfarlane, F., Bate, P., & Kyriakidou, O. (2004). Diffusion of innovations in service organizations: Systematic review and recommendations. Milbank Quarterly, 82(4), 581-629. https://doi.org/10.1111/j.0887-378X.2004.00325.x

Zanello, G., Ventresca, M., & Willmott, H. (2016). The creation and diffusion of innovation in developing countries: A systematic literature review. Journal of Economic Surveys, 30(4), 1-27.

Dearing, J. W. (2009). Applying diffusion of innovation theory to intervention development. Research on Social Work Practice, 19(5), 503-518. https://doi.org/10.1177/1049731509335569

Vargo, S. L., & Lusch, R. F. (2020). Rethinking the process of diffusion in innovation: A service-ecosystems and institutional perspective. Journal of Business Research, 125, 485-495. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.01.039

Randhawa, K., Wilden, R., & Hohberger, J. (2025). A bibliometric review of the innovation adoption literature. Technological Forecasting and Social Change, 162, 120451. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2020.120451

Block, J. H., Fisch, C., & van Praag, M. (2017). The Schumpeterian entrepreneur: A review of the empirical evidence on the link between business creation and innovation. International Small Business Journal, 35(4), 419-448. https://doi.org/10.1080/13662716.2016.1216397

Prihadyanti, D., & others. (2023). Diffusion of social innovation. PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10054216/

OECD. (2017). Assessing the impacts of research institutions on innovation (DSTI/STP/TIP(2017)9). Organisation for Economic Co-operation and Development. https://one.oecd.org/document/DSTI/STP/TIP(2017)9/en/pdf[10]

Hall, B. H. (2011). Innovation and productivity. NBER Working Paper No. 17178. National Bureau of Economic Research.

Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press.

Sundbo, J., & Gallouj, F. (2000). Innovation as a loosely coupled process in services: A retail example. Economics of Innovation and New Technology, 9(1), 1-24.

Geels, F. W. (2004). From sectoral systems of innovation to socio-technical systems: Insights about dynamics and change from sociology and institutional theory. Research Policy, 33(6-7), 897-920.

Valente, T. W., & Davis, R. L. (1999). Accelerating the diffusion of innovations using opinion leaders. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 566(1), 55-67.

Vargo, S. L., & Lusch, R. F. (2016). Institutions and axioms: An extension and update of service-dominant logic. Journal of the Academy of Marketing Science, 44(1), 5-23.

Published

2025-12-31

How to Cite

Safarov Baxtiyor Djurakulovich. (2025). CHAKANA SAVDO KORXONALARINING IJTIMOIY-IQTISODIY SAMARADORLIGINI TAVSIFLOVCHI KO‘RSATKICHLARIGA INNOVATSIYALAR DIFFUZIYASINING TA’SIRINI BAHOLASH VA TAHLIL QILISH. Economics and Innovative Technologies, 13(6), 75–84. https://doi.org/10.55439/EIT/vol13_iss6/761

Issue

Section

Маркетинг. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик