Economics and Innovative Technologies

YASHIRIN IQTISODIYOTNI QISQARTIRISH BO‘YICHA IQTISODIY VA INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARNI TAKOMILLASHTIRISH

Pirnafasov Sarvar Bardibayevich — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Ushbu maqolada yashirin iqtisodiyotni qisqartirishda iqtisodiy va institutsional mexanizmlarning ahamiyati, davlat siyosatida bu mexanizmni samarali ishlash prinsplari yoritilgan. Xufyona iqtisodiyotni qisqartirish iqtisodiy siyosatning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bu jarayonda iqtisodiy hamda institutsional mexanizmlarni modernizatsiya qilish muhim ahamiyat kasb etadi.

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЕДИНОГО QR-КОДА ДЛЯ ПЛАТЕЖЕЙ В УЗБЕКИСТАНЕ: ПРЕИМУЩЕСТВА, МОДЕРНИЗАЦИЯ И ГЛОБАЛЬНЫЕ ПЕРСПЕКТИВЫ

Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

В статье рассматриваются преимущества системы платежей по единому QR-коду для бизнеса, потребителей и экономики в целом, а также сопоставляются традиционные способы расчетов с современными цифровыми платежами. Методологической основой исследования выступает комплексный обзор недавних нормативных актов, академических исследований и прикладных кейсов. Полученные результаты показывают, что система единого QR-кода способна повысить удобство платежей, снизить издержки, улучшить прозрачность расчетов и сократить масштабы теневой экономики [1][2]. В выводах подчеркивается, что, хотя единый QR-код для платежей обеспечивает существенные преимущества и соответствует глобальным тенденциям, достижение устойчивой безналичной экономики в Узбекистане требует взвешенной реализации реформ с учетом социальной инклюзивности и наличия надежной финансовой инфраструктуры.

СОВРЕМЕННЫЕ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ НА ПРЕДПРИЯТИЯХ

Э.У. Умурзаков — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты формирования и развития современных систем управления на предприятиях. Проанализированы функции, методы и технологии управления, а также особенности их применения в условиях цифровизации экономики. Особое внимание уделено роли информационно-коммуникационных технологий и элементов искусственного интеллекта в повышении эффективности управленческих решений. Полученные результаты могут быть использованы при совершенствовании систем управления предприятиями различных отраслей.

ХОРИЖИЙ МАМЛАКАТЛАР СТАТИСТИКА ИДОРАЛАРИДА РАҚАМЛИ ПЛАТФОРМАЛАРНИ ЖОРИЙ ЭТИШ ТАЖРИБАСИ

Жаббарова Диёрахон Аброр қизи — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Ушбу мақолада статистика соҳасида рақамли платформалардан фойдаланишнинг аҳамияти ва уларнинг замонавий статистик жараёнларга таъсири ёритиб берилган. Тадқиқотнинг мақсади рақамли платформаларнинг асосий вазифаларини аниқлаш, уларнинг самарадорликка таъсирини баҳолаш ва статистик ахборот айланишини оптималлаштиришдаги ўрнини тадқиқ қилишдан иборат. Мазкур масала Сингапур, Россия, Хитой, Бирлашган Араб Амирликлари ва Жанубий Корея статистика идоралари мисолида кўриб чиқилди.

УПРАВЛЕНИЕ ФОРМАМИ ПРИВЛЕЧЕНИЯ ПРЯМЫХ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН

Надирханов Убайдулла Сабирович — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Одним из проявлений кардинального улучшения инвестиционного климата в Узбекистане стал значительный рост предприятий с иностранными инвестициями. В этой связи автор исследует тренды в структуре предприятий с иностранными инвестициями, а также формы, в которых притекают прямые иностранные инвестиции. В частности, выявлены устойчивые тренды уменьшения числа совместных предприятий (СП) с преобладающим ростом числа иностранных (100%) предприятий (ИП), по мнению автора, это связано с ростом уверенности иностранных инвесторов и стабильности инвестиционной среды. Сделан вывод, что выбор той или иной формы инвестирования со стороны иностранного партнера зависит также от условий и уровня экономического развития страны-реципиента.

CHAKANA SAVDO KORXONALARINING IJTIMOIY-IQTISODIY SAMARADORLIGINI TAVSIFLOVCHI KO‘RSATKICHLARIGA INNOVATSIYALAR DIFFUZIYASINING TA’SIRINI BAHOLASH VA TAHLIL QILISH

Safarov Baxtiyor Djurakulovich — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Ushbu maqola, innovatsiyalar tarqalishi, ayniqsa, texnologik vositalardan (masalan, sun'iy intellekt, mashina o‘rganish) foydalanishning ortib borishi va raqamli transformatsiyaning chakana tadbirkorlikda qanday integratsiya qilinib, operatsion samaradorlikni oshirishi haqida baholaydi. Chakana tadbirkorliklar, o‘z faoliyatini yaxshilashga intilib, yangi innovatsion modellarni bozordagi raqobatbardoshlikni oshirish va ichki jarayonlarni soddalashtirish uchun tobora ko‘proq e’tibor qaratmoqdalar. Keng qamrovli ma’lumotlar tahliliga asoslanib, biz innovatsiyalar tarqalishining bevosita ta’sirlarini regressiya tahlili va AHP modellarini birlashtirish orqali o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ldik. Shu tariqa, mazkur tadqiqot 2019-2024 yillarda to‘plangan ma’lumotlar asosida kompleks tahlil uchun empirik dalillarni taqdim etishni maqsad qilgan. Biz regressiya natijalariga AHP modellarini qo‘lladik va so‘rovnomalar ma’lumotlarini tahlil qilib, turli ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlar uchun modelning zaruriy taxminlarini aniqladik. Regressiya natijalari va so‘rov, bozor va iqtisodiy ma’lumotlar asosida olingan AHP baholashlariga asoslanib, turli chakana ko‘rsatkichlar uchun modelning zaruriy parametrlarini belgiladik. Raqamli vositalardan foydalanishning chakana faoliyatni yaxshilash strategiyasi sifatida ahamiyati katta ekanligi aniqlangan bo‘lsa-da, iste’molchi xulq-atvori, operatsion xarajatlar yoki inventarizatsiya boshqaruvi bo‘yicha sezilarli korrelyatsiyalar topilmadi. Innovatsiyalarni qabul qilish va rentabellik o‘rtasida, ayniqsa yirik xalqaro chakana tarmoq tadbirkorliklari uchun sezilarli bog‘lanish mavjudligi aniqlangan. Tadqiqot raqamli vositalarning chakana tadbirkorliklar uchun ijtimoiy-iqtisodiy ta’sirlarini chuqur tushunishga yordam beradi va texnologiyani samaradorlikni oshirish uchun qanday qo‘llash mumkinligi kabi keng qamrovli qo‘llaniladigan sohalarni muhokama qiladi. Ushbu tadqiqotning sanoat evolyutsiyasi kontekstida texnologik yechimlarni qanday integratsiya qilish va chakana strategiyalarni qanday optimallashtirish bo‘yicha amaliyotchilar va siyosatchilar uchun ta’sirlarini o‘rganish maqsad qilingan.

O‘ZBEKISTONDA ISHBILARMONLIK MUHITINI RIVOJLANTIRISHNING NATIJAVIY KO‘RSATKICHLARINI PROGNOZLASH

Nabiyeva Nilufar Nabi qizi — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida ishbilarmonlik muhitini rivojlantirishning natijaviy ko‘rsatkichlarini modellashtirish va prognozlash masalalari yoritilgan. Tadqiqotda ARIMA va VAR modellari asosida real YaIM, eksport, iqtisodiy erkinlik indeksi hamda faol korxonalar soni kabi indikatorlarning o‘zaro bog‘liqligi va kelgusi tendensiyalari baholangan. Natijalar O‘zbekistonda ishbilarmonlik muhitining iqtisodiy barqarorlik va investitsion faollik bilan uzviy bog‘liqligini ko‘rsatadi. Tadqiqot mamlakatda biznes muhitini prognozlashda xalqaro metodologiyalarni milliy sharoitga moslashtirish zarurligini asoslaydi.

АКЦИЯДОРЛИК ЖАМИЯТЛАРИДА КЎРСАТИЛАДИГАН АУДИТОРЛИК ХИЗМАТЛАРИ ТАРКИБИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ ИСТИҚБОЛЛАРИ

Аҳмаджонов Азимжон Каримжон ўғли — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Мақолада Ўзбекистон Республикасида аудиторлик хизматлари бозорининг ривожланиши ва акциядорлик жамиятларида кўрсатиладиган аудиторлик хизматлари таркибини такомиллаштириш масалалари тадқиқ этилган. Тадқиқот доирасида 2020-2024 йиллар давомида аудиторлик ташкилотлари ва аудиторларнинг сони, уларнинг ҳудудий тақсимланиши, кўрсатилган хизматлар ҳажми ва даромадлар динамикаси батафсил таҳлил қилинган. Муаллиф томонидан мажбурий ва ташаббус тарзидаги аудиторлик текширувларининг ўзига хос хусусиятлари очиб берилган ҳамда берилган аудиторлик хулосаларининг турлари бўйича тақсимланиши ўрганилган. Тадқиқотда «Катта тўртлик» халқаро аудиторлик ташкилотларининг фаолияти таҳлил қилинган ва аудиторлик хизматлари таркибини кенгайтиришнинг истиқболли йўналишлари белгиланган.

DAVLAT IQTISODIYOT XAVFSIZLIGI DARAJASINI INTEGRAL BAHOLASHGA METODOLIK YONDASHUVLAR

Karimov Javlon Ko‘ziyevich — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Mazkur maqolada davlat iqtisodiy xavfsizligi darajasini baholash masalalari ko‘rib chiqilib, integral ko‘rsatkichlar asosida metodologik yondashuv ishlab chiqilgan. Iqtisodiy xavfsizlik tushunchasi makroiqtisodiy barqarorlik, moliyaviy mustaqillik, investitsiya faolligi, tashqi qarz barqarorligi va ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlarning uyg‘unligi orqali tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada iqtisodiy xavfsizlikni baholash uchun indikatorlar tizimi (YAIM o‘sishi, inflyatsiya darajasi, to‘lov balansining holati, bandlik ko‘rsatkichlari, aholi real daromadlari, tashqi qarzning YAIMdagi ulushi va boshqalar) asosida integral indeks shakllantirish mexanizmi taklif etiladi. Metodologiya tarkibida indikatorlarni normallashtirish, ularning og‘irlik koeffitsiyentlarini aniqlash, so‘ngra umumlashtirilgan integral bahoni hisoblash bosqichlari bayon qilingan. Olingan natijalar iqtisodiy xavfsizlik darajasini monitoring qilish, milliy xavfsizlik strategiyasini ishlab chiqish va davlat siyosatini samarali rejalashtirishda amaliy ahamiyat kasb etadi.

MАMLАKАT IQTISОDIY О‘SISHINING KLАSSIK VА ZАMОNАVIY NАZАRIYАLАRI

Ro‘ziyeva Dilfuza Toshtemirovna — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Ushbu mаqоlа mаmlаkаt iqtisоdiy о‘sishining klаssik vа zаmоnаviy nаzаriyаlаrini tаhlil qilаdi. Mаqоlаdа turli iqtisоdiy mаktаblаr, ulаrning rivоjlаnish tаrixiy kоnteksti vа аmаliy tаdbiqlаri kо‘rib chiqilаdi. Shuningdek, zаmоnаviy shаrоitdа iqtisоdiy о‘sishni rаg‘bаtlаntirish mexаnizmlаri vа strаtegik yоndаshuvlаr muhоkаmа qilinаdi.

SOLIQ NAZORATINI TASHKIL ETISHDA XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTONGA TATBIQ ETISH IMKONIYATLARI

Kodirov Aqliddin Xakim o‘g‘li — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Ushbu maqola soliq nazoratini tashkil etish va soliq qarzdorligini undirishning samarali mexanizmlari, shuningdek, xalqaro tajribalarni O‘zbekiston sharoitida tatbiq etish imkoniyatlarini tahlil qiladi. Maqolada AQSh, Buyuk Britaniya va Yaponiya soliq tizimidagi ilg‘or amaliyotlar o‘rganilgan bo‘lib, soliq qarzdorligini kamaytirish va soliq tushumlarini oshirishga xizmat qiluvchi mexanizmlar batafsil yoritilgan. Xususan, maqolada raqamli soliq platformalari, risk asosida soliq auditi, soliqlarni to‘lashda rag‘batlantirish tizimlari va xalqaro ma’lumot almashinuvi kabi zamonaviy yondashuvlar tahlil qilingan. Shu bilan birga, har bir davlat tajribasining O‘zbekiston sharoitida tatbiq etish yo‘nalishlari va samaradorlik imkoniyatlari keltirilgan.

Maqola soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish, soliq to‘lovchilarning mas’uliyatini oshirish va raqamli texnologiyalar orqali soliq tizimining samaradorligini kuchaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalarni taqdim etadi. Ushbu tadqiqot O‘zbekiston soliq tizimida islohotlar olib borish, soliq qarzdorligini kamaytirish va davlat budjeti tushumlarini barqaror oshirishga qaratilgan siyosatni shakllantirish uchun asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

ILMIY TADQIQOTDA METODOLOGIK YONDASHUV VA ZAMONAVIY KONSEPSIYALAR

Xamidova Zulfiya Axmadjonovna — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Mazkur maqolada iqtisodiy yo‘nalishdagi ilmiy tadqiqotlarda metodologik yondashuvlarning tutgan o‘rni va ahamiyati yoritiladi. Tadqiqot metodologiyasi ilmiy izlanishning nazariy asosini belgilovchi hamda tadqiqot jarayonining mantiqiy izchilligini ta’minlovchi muhim omil sifatida talqin etiladi. Iqtisodiy tadqiqotlarda metodologik tanlov natijalarning ishonchliligi va amaliy ahamiyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi asoslab beriladi. Maqolada ilmiy adabiyotlar tahlili asosida an’anaviy va zamonaviy metodologik yondashuvlar, jumladan miqdoriy, sifat va aralash metodlar bilan bir qatorda raqamli metodologiya, ekonometrik modellashtirish, katta hajmdagi ma’lumotlar tahlili hamda sun’iy intellekt texnologiyalarining iqtisodiy izlanishlardagi qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari zamonaviy iqtisodiy tadqiqotlarda metodologiyaning roli ortib borayotganini va ilmiy izlanishlarni yangi bosqichga olib chiqayotganini ko‘rsatadi.

OLIY TA’LIM TIZIMINI BOSHQARISH TAMOYILLARI METODOLOGIK YONDOSHUVLARI VA BOSHQARISH SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI OMILLAR

Temirov Ortiq Suyunovich — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Bugungi kunda oliy ta’lim muassalarining boshqaruvdagi imkoniyatlar mavjud yondoshuvlar o‘rganilib, oliy ta’lim muassasalarining zamoviy boshqaruv kedrlari zaxirasini shaklantirish, rahbadik lavozimlariga munosib nomzodlarni tayyorlash hamda ulaning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirib borish tizimini takomillashtirish borasida tizimli ishlar olib borilmoqda.

ЎЗБЕКИСТОНДА ИННОВАЦИЯЛАРНИ РИВОЖЛАНТИРИШДА ДАВЛАТНИНГ РОЛИ

Саттикулова Гавхарнисо Ахмадхановна — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Мақола илмий-тадқиқот ва инновация соҳасини ривожлантиришда давлатнинг роли, ривожланган мамлакатларда илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига сарфланадиган харажатлар ва Ўзбекистондаги ҳолат таққосланади, мамлакатдаги фан ва инновация соҳасини молиялаштириш даражаси таҳлил қилинган. Шунингдек, Triple Helix ва Quadruple Helix моделлари университет, бизнес, давлат ва фуқаролик жамияти ўртасида интеграцияни таъминлаш ва инновацион экотизимни мустаҳкамлашда муҳим механизм сифатида кўриб чиқилган. Мақола илмий-тадқиқот ва инновация соҳасини ривожлантиришда комплекс ва стратегик ёндашувнинг аҳамияти асослаб берилган.

MOLIYAVIY INKLYUZIYA VA IJTIMOIY TENGLIK OʻRTASIDAGI OʻZARO BOGʻLIQLIKNI ANIQLASHGA ILMIY METODOLOGIK YONDASHUVLAR

Xakimov Ziyodulla Axmadovich, Adashaliyev Baxtiyorjon Valisher oʻgʻli — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Maqolada moliyaviy inklyuziya va ijtimoiy tenglik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ko‘p omilli tahlil usullari asosida tadqiq etildi. Tadqiqot doirasida SARMA metodologiyasiga tayangan holda integral indeks shakllantirildi hamda asosiy komponentlar tahlili (PCA) orqali ta’sir etuvchi omillar aniqlandi. Global Findex va Jahon banki ma’lumotlari asosida Markaziy Osiyo mamlakatlarida moliyaviy inklyuziyaning hududiy xususiyatlari baholandi.

Tahlil natijasida hududlar kesimidagi tafovutlar, gender tengsizligi hamda turli daromad guruhlari o‘rtasidagi farqlar aniqlandi. Shuningdek, mintaqalarda moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasi bilan raqamli kirish imkoniyatlari o‘rtasidagi nomutanosibliklar ochib berildi va ularni kamaytirishga qaratilgan institutsional hamda siyosiy chora-tadbirlar taklif etildi.

Olingan natijalar ijtimoiy tenglikni ta’minlashga qaratilgan davlat siyosati va moliyaviy inklyuziyani rivojlantirish strategiyalarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega.

MOLIYAVIY SAVODXONLIKNI OSHIRISHDA MOLIYAVIY INKLYUZIYANING O‘RNI

Azlarova Mushtariybegim Abror qizi — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Ushbu maqolada moliyaviy savodxonlikni oshirish jarayonida moliyaviy inklyuziyaning tutgan o‘rni va ahamiyati kompleks tarzda tahlil qilinadi. Bugungi kunda aholining moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasi, bank va nobank moliyaviy institutlarga bo‘lgan ishonchi, raqamli moliyaviy mahsulotlardan foydalanish ko‘nikmalari iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqotda moliyaviy inklyuziya darajasining oshishi aholining moliyaviy savodxonligiga, jamg‘arma madaniyatiga, kreditlardan oqilona foydalanishiga va moliyaviy xatarlarni boshqarish qobiliyatiga ta’siri ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, O‘zbekistonda moliyaviy savodxonlikni oshirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar, normativ-huquqiy hujjatlar va davlat dasturlarining mazmuni tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari moliyaviy inklyuziyani kengaytirish orqali aholining moliyaviy bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirish, moliya bozorlarida ishtirokini faollashtirish hamda iqtisodiy farovonlikni oshirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi.

ЎЗБЕКИСТОН ИҚТИСОДИЙ ЎСИШИДА ТУРИЗМНИНГ ЎРНИ: АСОСИЙ ОМИЛЛАР ТАЪСИРИ

Астанакулов Олим Таштемирович, Сохибова Муслимахон Холматжон қизи — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Глобал иқтисодиётда туризм соҳаcи барқарор ўсиш манбаи сифатида муҳим аҳамият касб этиб, миллий рақобатбардошлик ва минтақавий ривожланишни рағбатлантиради. Ушбу мақолада Ўзбекистон иқтисодий ўсишида туризмнинг тутган ўрни ҳамда соҳанинг ривожига таъсир этувчи асосий омиллар мунтазам таҳлил қилинган. Тадқиқот 2016–2024 йиллар давомида шаклланган расмий статистик маълумотлар асосида амалга оширилган бўлиб, ички ва ташқи туристлар сони, меҳмонхона фонди юкланиши, туризм хизматлари экспорти, соҳадаги бандлик даражаси ҳамда туризм инфратузилмасининг ривожланиш динамикаси каби кўрсаткичлар комплекс ҳолда ўрганилган. Таҳлил натижалари туризм сектори иқтисодий ўсишни таъминлашда стратегик драйвер сифатида намоён бўлаётганини ва мамлакатнинг инвестициявий, инфратузилмавий ҳамда маркетинг имкониятлари кенгайиб бораётганини кўрсатади.

QASHQADARYO VILOYATIDA SAFARI TURIZMINING RIVOJLANISH KO‘RSATKICHLARINI IQTISODIY-STATISTIK BAHOLASH

Ro‘ziev Bobir Akramovich — Wed, 31 Dec 2025 00:00:00 +0000

Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyatida safari turizmining rivojlanish ko‘rsatkichlari iqtisodiy-statistik usullar asosida tahlil qilingan. Tadqiqotda 2008–2024 yillar uchun turizm xizmatlari hajmi, yovvoyi hayvonlarni ruxsatnoma asosida ovlashdan tushgan to‘lovlar, xorijiy va mahalliy sayyohlar oqimi, ovchi va baliqchilar soni, turizm sohasida bandlik kabi asosiy ko‘rsatkichlar o‘rganildi. Normal taqsimot testi, korrelyatsion tahlil, chiziqli regressiya, ARIMA/ARMA vaqt qatori modellari qo‘llanilib, safari turizmining iqtisodiy ta’sir mexanizmlari aniqlangan. Natijalarga ko‘ra safari turizmi mintaqa iqtisodiyotida yuqori o‘sish sur'atlariga ega bo‘lib, 2030 yilga kelib asosiy ko‘rsatkichlar 1,8–3 barobar oshishi prognoz qilinadi. Tadqiqot safari turizmini rivojlantirishda ichki resurslar potensiali va xizmat ko‘rsatish klasterlarining muhimligini asoslaydi.